Mùa lịch năm nay, thị trường lịch lại một lần nữa tiếp tục cơ chế định mức và cũng một lần nữa, chuyện định mức lại trở thành một vấn đề nóng, được các nhà xuất bản quan tâm hơn cả nhu cầu của khách hàng.

• “Cơ chế đặc thù”

Theo CV số 09 của Hội Xuất bản Việt Nam gửi các đơn vị thành viên thì mùa lịch 2012, cả nước sẽ sản xuất 17 triệu blốc các loại, mỗi nhà xuất bản sẽ được làm tối đa 280.000 blốc.

Biện minh về việc tiếp tục duy trì cơ chế định mức trong sản xuất lịch blốc, tại cuộc họp với các nhà xuất bản, phát hành vừa được tổ chức tại TPHCM, ông Nguyễn Kiểm, Cục trưởng Cục Xuất bản, Chủ tịch Hội Xuất bản Việt Nam đã đưa ra khái niệm “Cơ chế đặc thù”, ông cho rằng: “Các nhà xuất bản đã gặp khó khăn rất lớn, nhiều nhà xuất bản suốt 6 tháng đầu năm 2011 không xuất bản nổi một cuốn sách, hay chỉ vài ba cuốn. Vì thế, kinh doanh lịch blốc là một cơ chế đặc thù, góp phần tạo nên đồng vốn cho các nhà xuất bản để khắc phục các khó khăn về kinh tế trong quá trình vừa làm công tác chính trị xã hội vừa làm kinh doanh. Điều này không phải mới lạ, ngay tại Mỹ, châu Âu khi các doanh nghiệp gặp khó khăn chính phủ cũng có những cơ chế đặc biệt để cứu các đơn vị đó”.

Tuy nhiên, cũng chính tại cuộc họp này, một lần nữa cơ chế định mức trong sản xuất lịch blốc lại gặp phải những vấn đề phức tạp như có thể làm hạn chế quyền tự chủ của các nhà xuất bản, thiếu sinh động về mẫu mã, nơi làm tốt và tiếp thị giỏi cũng không thể phát triển sản xuất thêm mặt hàng của chính mình…

Nguồn cung lịch blốc 2012 vẫn vượt cầu.

• Mâu thuẫn “trong – ngoài”

Hiện nay, trong tổng số 61 nhà xuất bản trên cả nước thì có 57 đơn vị đồng ý một phần hoặc toàn bộ chủ trương của Hội Xuất bản Việt Nam, có 4 nhà xuất bản đề nghị với số lượng nhiều hơn định mức, 2 nhà xuất bản đề nghị nếu không cung cấp đủ tem thì sẽ dùng tem riêng.

Đây chính là vấn đề khiến việc tái áp dụng cơ chế định mức của Hội Xuất bản Việt Nam lại một lần nữa bị coi là vô nghĩa trong tình hình hiện nay. Nếu ngày trước, hạn mức làm lịch là quy định mang tính pháp lệnh, mọi đơn vị đều phải tuân theo thì bây giờ về cơ bản yêu cầu của Hội Xuất bản Việt Nam chỉ có thể mang tính kêu gọi, tự nguyện. Chỉ cần một nhà xuất bản không tự nguyện, không giới hạn số lượng lịch thực hiện là đã đủ để đổ sập toàn bộ cơ chế định mức.

Chính vì thế, để bảo vệ quyền lợi, đại diện một số đơn vị tham gia nhóm làm lịch đã kêu gọi có “biện pháp cứng rắn” với các đơn vị không chấp hành định mức bất chấp văn bản số 1187 do Bộ Văn hóa Thông tin ban hành cách nay 5 năm, trong đó quy định “các nhà xuất bản tự chủ, tự quyết định trong việc tham gia hoặc không tham gia xuất bản, in, phát hành lịch blốc” đang vẫn còn hiệu lực. Dường như đang có sự nhì nhằng và lủng củng?

• Định mức vượt nhu cầu

Trong lúc các nhà xuất bản sôi nổi tranh cãi con số định mức, làm nhiều hay làm ít thì ông Phạm Minh Thuận, TGĐ Fahasa nêu ra vấn đề gần đây nhu cầu thị trường lịch blốc có nhiều thay đổi mà một trong số đó là yêu cầu mua số lượng lớn của các ngân hàng hay công ty truyền thông lớn. Ông Thuận phản ánh: “Có những đơn vị đặt mua cùng lúc 200.000 – 300.000 blốc lịch vượt quá hạn mức cho một nhà xuất bản”. Như vậy, việc ấn định hạn mức liệu có hợp lý?

Còn nhớ mùa lịch năm ngoái, vấn đề này đã được nêu ra mà vẫn không có lời giải đáp. Không chỉ có thế, mẫu mã lịch blốc, một sản phẩm hàng hóa có thị trường lớn, khách hàng đa dạng lại hoàn toàn phụ thuộc vào quyết định của những nhóm sản xuất mà không phải ở nhu cầu của khách hàng. Bao nhiêu năm sau thời “xin – cho” bây giờ chẳng lẽ khách hàng lại bị bắt buộc phải chọn những sản phẩm mà người làm lịch đã quy định sẵn, không có quyền lựa chọn khác.

Thực tế, tại cuộc gặp vừa qua giữa các nhà xuất bản, hầu như chẳng mấy ai quan tâm xem nhu cầu lịch blốc hiện nay ra sao, khách hàng thích loại nào, không chuộng loại nào, các kiểu dáng thu hút chú ý của khách hàng hiện nay… Những ý kiến như của Fahasa hay của một số nhà phát hành khác về thực trạng sức mua lịch blốc đang giảm, thiếu lịch blốc quảng bá sản phẩm, doanh nghiệp… chìm khuất sau các tranh cãi về cách làm sao để tất cả nhà xuất bản phải theo định mức đã quy định.

Kết thúc hội nghị, một đại biểu nhận xét: “Cơ chế đặc thù có thể là một biện pháp cứu các nhà xuất bản đang gặp khó khăn nhưng nó chẳng mang lại lợi ích gì cho khách hàng ngoài chuyện ép họ từ vai trò thượng đế xuống thành những người đi xin lịch, cho gì dùng nấy!”.

Thật ra, nếu vì lợi ích của khách hàng và thực hiện đúng luật thì phải chấp hành nghiêm văn bản 1187/HD/BVHTT ngày 8-4-2005 về việc các nhà xuất bản được tự chủ.

TƯỜNG VY (SGGP)